Kashu kasha shalat hpaji nchyan (Parenting Tips)

YUNGWI HPAJI NINGLI
Ninghkring ni tsun tsun re ai hku rai yang, yungwi hte ni nawn ai hku kaba wa ai, shing n-rai madum sumpyi bawhpan langai ngai hpe chye chyang ai hku kaba wa ai ma ni gaw, laika hpaji sharin hkam la ai lam ni hta mung, dai yungwi hte ni nawn ai lam nnga lai wa ai/hpa mung n-chye dum ai ma ni hta, grau nna ningtawn nga ai, lam hpe mu lu ai. Yungwi gaw ma ni a laika hti ai atsam hte IQ ni hpe akyu ara kaba jaw ya nga ai lam hta sha n-ga, kaga bawnu dawchyen ni n-kau mi hpe matut mahkai ya ai, shakung jahpan ya ai, lam ni hta mung akyu ara jaw nga ai. Myit dinghkren ai lam (stress) hpe mung shayawm kau ya lu ai zawn, hkansa tara ni hpe mung dawk bang ya lu ai lam rai nga ai.

A’ZIM SHA NGA U
Marai lahkawng yan masin pawt hkat nna marawn jahtau, dang rang, hkat hpang wa ai rai yang, mang hkang dai gaw loi loi hte ngut mat na lam n-rai nga ai. A’zim sha nga kau ai rai yang chyawm gaw, na a kasha mung dai ladat hpe hta la, hkan sa, na lam rai nga ai zawn, shai hkat nga ai nan lahkawng a ningmu ni hta na mung, grau nna mai kaja ai lam hpe mahtai shaw la lu na lam rai nga ai.

A’HPUM YA YA RAI U
Kanu kawa ni hku nna a’hpum a’bawk ai lam galaw ya ya re ai, lata jum da ya ya re ai, zawn re ai baw mahkrum madup ni hpe hkrum kadup wa yu ai ma ni gaw, kaba wa ai aten hta grau nna shim lum ai lam hpe hkam sha let, kanawn mazum lam ni hta mung grau nna a’sharawng a’shara re ai lam hpe, sawk sagawn da ai lam ni hta lakap nna, chye lu ai. Dai re ai majaw, ma ni hpe tsaw ra ai lam galoi mung atsun nga let, n’ja n’hpra re ai lam ni hpe mung galoi mung a’madun nga nga rai ra na ga ai.

SHAI HKAT NGA AI LAM HPE HKAM LA U
Kasha ni a ningmu ni hpe, nang n-hkap la lu ai rai tim pyi gaw, hkungga shagrau chye ra ai. Tinang byin shangun mayu ai lam ni byin wa hkra, shi hpe atik anang di nna galai shai shangun ai lam hkum galaw. Tinang a kasha hpe n-re ai zawn “grai” ngu nna tsun kau dat na malai, hpa n-tsun ai nga kau ai mahtang grau mai kaja ai lam rai nga ai.

SHANHTE HPE LATA LA SHANGUN U
Labu palawng ni, mahkawn yungwi lam ni, dawjaw dawya lam ni hte seng nna, kasha ni a myit shangsha ai lam ni hpe, ningdang kau ya ai baw ga hkum tsun. Shanhte gaw tinang a man e ma kaji langai mi n-sam sha naw rai nga ai rai tim, shanhte a lata la ai lam hpe hkungga lara galaw ya chye ra ai. Ma ni a galu kaba wa ai lam gaw, shanhte a asak aprat a madang hte shanhte, rai nga ai lam hpe dum chye ra ai.

SHAKAWN SHAGRAU CHYE U
Ma ni hpe ading tawk tsun jahpyak hpyak, shing n-rai tsun shagrau grau, rai na malai, grau nna htap htuk manu ai hku tsun mai ai lam gaw, “nang mana de galaw lai wa ai lam gaw grai n-htap htuk ai lam re...,” shing n-rai “ma nang grai ram ai, dai na de na lagawdin shingjawng poi hta nang grai magrau grang ai...” ngu nna (ading tawk n-re ai hku) tsun shagrau grau re ai lam gaw, ma ni a tinang hkum tinang shagrau hkungga jaw ai lam (self-esteem) hpe grau nna tang du shangun ai lam rai nga ai.

Gawgap nga ai Wunpawng Mungdan: tsun kajai ai lam san san (rhetoric) rai kun? kaja wa teng man ai lam (reality) rai kun?

Layang U Ra

Shaning (50) ning grupyin rai nga sai anhte Jinghpaw Wunpawng myusha ni a “amyusha mungdan gawgap lam” ngu ai hkrun lam hpe bai n-htang mada yu yang, grai wa lak lak lai lai re ai ninggam de lahkam htawt sa wa lu ai lam nnga shi ai, ngu yang n-shut na ga ai. Ndai lam gaw “galai shai shamu shamawt nga ai mungkan a masa lam ni hta lakap nna byin ai lam re” ngu nna mungkan a shingra tara hpe sha lata layung naw jawm madi, mara shagun, nga na malai, “anhte Jinghpaw Wunpawng amyusha ni kaja wa tatut hta, hpa baw wa mi gawngkya nga ai lam rai kun?” ngu ai lam hpe mahtang, sawk sagawn la nna shading sharai sa wa ra na lam gaw, grau ahkyak ai lam rai nga ai.

Dinghta mungkan hte seng ai hpaji ninghkring (secular educationists) ni law law rai n-lu shi nga ga ai rai tim, maga mi de, dai shaning (50) ning grupyin laman hta sha nawku hpung ni grai grai su hprang nga sai, dai hte maren Doctor of Philosophy (Ph.D), Doctor of Theology (Th.D), Master of Theology (M.Th) hte Doctor of Ministry (D.Min) janmau kaba ni hpe gup da sai chyum hpaji ninghkring (theologians) ni mung law law rai wa sai, lam ni hpe yu yang, marai rawng ai amyu ni anhte rai nga ga ai lam gaw, dan dan leng leng rai nga ai. Lam mi hku nna tsun ga nga yang, tinang kam sham ai lam hpe kaja wa tup hkrak hkrang shapraw chye ai amyusha ni anhte rai nga ga ai.

Dai rai yang, lani mi na n-htoi hta “shanglawt lu ai amyusha mungdan” ngu ai bandung de tutut du dep shang wa lu na matu gaw, dai ni na anhte amyusha ni hta ra sharawng ai myit (desire) langai hte sha gaw n-hkum tsup nga saga ai. N-lu lu hkra shakut la mayu ai myit (burning desire) nan anhte hkum dingdek hta rawng nga ra sai lam rai nga ai. Ndai zawn, amyusha mungdan lam hta, amyusha ni hkum dingdek mung sharawng ai myit, shing n-rai katu ai myit, hte shang lawm gunhpai lawm lu ai rai yang, dai “shanglawt lu ai amyusha mungdan” ngu ai bandung gaw, naw tsan nga ai rai yang pyi gaw, myi hte mu mada lu ai madang langai mi hta rai nga sana re hpe kam ai.

Amyusha lam yan n-shat (bread) hkru ai amyusha ni byin tai wa nna, kaja wa teng man ai amyusha lam yan hta shang tsap lawm ai amyusha ni jet nga na matu gaw, dai ni na anhte hkum dingdek a lit nan rai nga sai. Karai Kasang hpe chye ai Jinghpaw Wunpawng hpu nau ni nan rai nga ga ai hte maren, sumsing mungdan hte seng ai hte hpe sumsing mungdan de ap ya chye nna, Wunpawng mungdan hte seng ai hte hpe gaw Wunpawng mungdan a matu ap ya chye ai amyusha ni tai ra nga saga ai. Lam mi hku tsun ga nga yang, lai wa sai aten ladaw hkan na zawn rai sha, amyusha mungmasa hpung ni gaw san san, amyusha hpyen hpung ni gaw san san, makam masham hpung ni gaw san san, amyusha hpungshawa ni mung san san, re ai baw mungdan gawgap lam yan gaw, kaja wa tatut hta masan sa wa lu na matu yak la nga ai lam yan langai mi re, ngu ai lam hpe hkap la ra nga saga ai.

Jinghpaw Wunpawng amyusha ni law malawng tsun shamying chye chye re ai “Wunpawng Hkanan” ngu ai, kaja wa teng man ai, “shanglawt lu ai amyusha mungdan” byin tai wa lu na matu, nang ngai anhte langai hkrai a tatut shanglawm gunhpai lawm ai lam sha ahkyak madung rai nga ai. Kaja wa teng man ai amyusha mungdan byin tai wa lu na matu, du daw sai hkaw hkam nna arang bang lai wa sai myutsaw share shagan ni law law nga lai wa sai lam gaw rai nga ai. Rai tim, amyusha hpungshawa ni hkum dingdek nan arang jawm bang lawm ai lam nnga shi ai, shing n-rai arang n-law shi ai, lam ni a majaw anhte amyusha ni a amyusha mungdan lam yan gaw, hkang n-hkang hkraw ai amyusha lam yan langai madang hta sha naw rai nga ai, ngu yang n-shut na ga ai.

“Dinghta mungkan ndai hta, jahpu manu n-hkrat ra ai sha lu la mai ai baw hpa mung nnga a hka?” ngu ai lam hpe tatut hkam la ai Jinghpaw Wunpawng amyusha ni teng nga ai rai yang, anhte yawng jawm myit mada ala dingda nga ai “Jinghpaw Wunpawng Mungdan” ngu ai bandung de du dep wa lu na matu mung, arang jawm bang da chye ai amyusha ni tai ra nga saga ai. Lam mi hku nna tsun ga nga yang, anhte Jinghpaw Wunpawng amyusha ni yawng tatut arang jawm bang lawm ai lam rai nnga shi ai amyusha mungdan lam yan ngu ai gaw, yupmang jawm mang nga ai lam san san, shing n-rai n-gup ga san san hte sha naw jawm bawlaw nga ai lam san san, madang hta sha naw rai nga ga ai.

Jiwoi jiwa ni a prat kaw nna - shat di langai hta sha jawm shadu sha, hkahpawk langai kaw na hka hpe sha jawm lu la rai nna - Wunpawng annau ni jawm nga pra sa wa ai anhte a amyusha lamu ga ndai hpe, tatut madu da lu ai amyusha ni byin tai wa lu na matu, nang ngai anhte langai hkrai a n-gun atsam arang, ja gumhpraw arang hte machye machyang arang ni law law naw ra nga ga ai. Amyusha mungdan lam a matu, hpu nau wa nang arang kade bang da sai lam rai kun? Marai langai lahkawng, shing n-rai uhpung uhpawng langai lahkawng, a n-gun atsam san san hte sha gaw, ya yang na masa lam ni zawn, bandung du lu na matu yak la nga ai lam rai tim, anhte amyusha ni yawng a shawa n-gun hte mahtang gawgap sa wa ai lam rai yang chyawm gaw, teng man ai amyusha mungdan, ngu ai bandung de, teng sha du dep shang wa lu na lam rai nga ai.

Tatut sak jaw ap nawng gawgap sa wa ai lam gaw, law tim n-law tim, kaji tim kaba tim, n-gup ga san san hte sha naw jawm gawgap, tsun jahta hta rai nga ai amyusha lam yan hta, grau nna masan sa ai, tang du ai, amyusha mungdan lam yan byin tai wa lu na lam rai nga ai rai.-- Kachin Today

William Henry Roberts (1847-1919)

Missionary, born October 25, 1847, in Botetourt Springs, Virginia. Roberts attended Roanoke (Va.) and Richmond colleges, and graduated from the Theological Seminary in Chicago. He served with the Confederate Army during the Civil War. He was a missionary under the American Baptist Missionary Union in Bhamo, Burma, from 1879 until 1913, serving among the Kachins. He wrote Pioneering among the Kachins (Boston, 1911). He retired in 1917. Died December 24, 1919.-- The United States in Asia: a historical dictionary

Myen mung gaw October, shing n-rai, November shata hta ra lata poi galaw na

Myen mungdan asuya gaw, mungdan a ra lata poi hpe October jahtum na bat, shing n-rai November praw na bat, hta galaw sa wa na hku hkyen lajang nga ai lam, lahta tsang salang langai AFP hpe tsun ai lam hta lakap nna chye lu ai.

Dai ra lata poi hta shang shingjawng lawm na salang (candidate) ni hpe mung, tinang a mungmasa hpung ni hpe tara shang masat jahpan bang ngut ai hpang, shata (6) daram gaw ‘campaign’ galaw hkawm na matu aten lu na re ai lam hpe mung chye lu ai.

Hpyen asuya hku nna gaw, ra lata poi galaw na n-htoi hpe tara shang n-dau shana ai lam rai n-galaw shi ai rai tim, ndai ra lata poi hta, Daw Aung San Suu Kyi hte hpawn, mungmasa lam hte seng nna htawng hkrat yu sai kaga myitsu salang ni kadai mung, shang shingjawng lawm n-mai na matu, ndai shata praw daw hta ndau shabra dat ai ra lata poi ritkawp (election laws) ni hta a-dan sha mu lu nga ai.

National League for Democracy (NLD) hku nna gaw “ra lata poi ndai hta shang shingjawng lawm na/n-lawm na” ngu ai lam hpe dawdan masat ai lam n-galaw shi nga ai rai tim, lama wa na, shang shingjawng lawm na matu dawdan wa ai rai yang pyi gaw, numbat langai hku nna NLD galaw ra na lam gaw, Daw Aung San Suu Kyi hpe shawng uhpung kaw nna shapraw kau ra na lam rai nga ai lam hpe mung, uhpung uhpawng nnan masat jahpan bang ritkawp (new party registration laws) ni hta tsun da nga ai rai.--The Straits Times

Mungkan hta sut su dik htum ai masha marai (10)

Forbes Magazine hpe lakap nna tsun ga nga yang, mungkan ntsa hta sut su dik htum ai sutdu marai shi (10 richest people in the world) gaw, lawu de na hte maren rai nga ai.

1. Carlos Slim Helu Mexico
US$53.5 billion sut su ai, asak (70) ning re ai, sahte kummi wa (tycoon) ndai gaw, dai ning na jahpan hta numbat (1) sut su dik htum ai wa rai nga ai. Shi gaw Latin America hta kaba dik htum ai “mobile phone company” hpe madu da ai wa mung rai nga ai zawn, lai wa sai shaning na jahpan hta numbat (3) shara hpe madu da ai wa mung rai nga ai.

2. Bill Gates United States
US$53 billion sut su ai, asak (54) ning re ai, “software” ninghkring mung rai, masha hpe tsaw ra matsan dum chye ai wa (philanthropist) mung rai, re ai Bill Gates gaw, Carlos Slim a jan jan rai nna sut su rawt jat wa ai lam a majaw, dai ning na jahpan hta numbat (2) shara de du mat ai lam rai nga ai. Nampan htu tsi (vaccine) hte seng nna sawk sagawn ai lam, matsan mayan re ai mungdan ni hta nga ai shinggyim nau na ni tsi ndai hpe jai lang akyu jashawn la lu hkra sa ya ya re ai lam, ni hta ahkyak madung arang bang nna shamu shamawt nga ai lam hpe, “Bill & Melinda Gates Foundation” hpe lakap nna chye lu ai.

3. Warren Buffett United States
US$47 billion sut su ai, asak (79) ning re ai, American mungdan masha sutdu ndai gaw, dai ni na mungkan hta numbat (3) ngu na sut su dik htum ai wa rai nga ai.

4. Mukesh Ambani India
US$29 billion sut su ai, asak (52) ning re ai, Kala mung na sutdu ndai gaw, dai ning na jahpan hta numbat (4) ngu na sut su dik htum ai wa rai nga ai.

5. Lakshmi Mittal India
US$28.7 billion sut su ai, asak (59) ning re ai, Kala mung na hpri gang (steel) lauban wa gaw, ya yang e mungkan hta numbat (5) ngu na sut su dik ai wa rai nga ai.

6. Larry Ellison United States
US$28 billion sut su ai, asak (65) ning re ai, American mungdan masha sutdu ndai gaw, ya yang e mungkan hta numbat (6) sut su dik htum ai wa rai nga ai.

7. Bernard Arnault France
US$27.5 billion sut su ai, asak (61) ning re ai, French sutdu ndai gaw, mungkan hta numbat (7) ngu na sut su dik ai wa rai nga ai. Shi gaw mungkan bu hkawm lam (tour) magam bungli dap, shingjawng sumpan li (yatch) shachyaw dap, pyaw hpa hkali (luxary boat) galaw shapraw dap, ni hpe mung madu da ai wa rai nga ai.

8. Eike Batista Brazil
US$27 billion sut su ai, asak (53) ning re ai, College jawng pyi n-lu shangut la lu ai rai tim ‘mungkan hta sut su dik htum ai wa byin tai wa lu hkra’ ngu ai myit jasat hte shakut shaja sa wa ai sutdu ndai gaw, ya yang e mungkan hta numbat (8) ngu na sut su dik htum ai wa rai nga sai. Lai wa sai shaning na jahpan hta numbat (53) shara kaw rai nga ai kaw nna, dai ning na jahpan hta numbat (8) shara de du lung wa ai lam hpe yu yang, ram ram a lahta de lawan ai hku rawt jat wa nga ai lam hpe mung, mu chye lu nga ga ai.

9. Amancio Ortega Spain
US$25 billion sut su ai, asak (74) ning re ai Spain sutdu ndai gaw, ya yang e mungkan hta numbat (9) ngu na sut su dik ai wa rai nga ai.

10. Karl Albrecht Germany
US$23.5 billion sut su ai, asak (90) ning re ai, gat seng kaba (supermarket) madu, German sutdu ndai gaw, ya yang e mungkan hta numbat (10) ngu na sut su dik ai wa rai nga ai.--Forbes

Malaysia mungdan Kuala Lumpur mare kaw "Taxi" jawn na rai yang sadi ra na lam ni

1. TAXI kata de rai n-shang shi yang, shawng nnan mawdaw numbat (number plate) hpe galoi mung yu matsing da u.

2. TAXI shagu hta ka mara tawn da ra ai TAXI gawt ai wa a mying, mawdaw numbat, hkringdat (Driver’s ID) ni hpe galoi mung shawng yu matsing la da u.

3. Kaning re ai masa lam ni hta mi rai rai, TAXI gawt ai wa hku nna kaga hkrun lam hkawm masha (passenger) langai mi hpe bai nmai kahtap htaw la shangun ai. Lama wa TAXI gawt ai masha ni dai zawn galaw wa ai rai yang, hkrat ang ai hte hpe jaw kau nna yu mat na hku di u.

4. Mai byin ai rai yang, tinang shingtai hkrai TAXI jahkring jawn ai lam hpe koi yen u.

5. Bungli aten (office hours) a hpang hkan e rai yang, grau nna sadi maja let hkawm sa u.


TATUT MABYIN
04 January 2010 shana de 6:45 pm grup-yin hta num kasha langai mi ‘Wangsa Maju LRT Station’ kaw nna shi nga ai nta de wa na matu TAXI jahkring jawn ai.

Dai lam matu kaw sha naw du yang, wa lam bung na zawn re ai La langai mi hpe TAXI gawt ai wa bai kahtap nna htaw la ai. Masa lam ni hpe yu yang, ung ang na zawn re ai lam ni nre ai majaw, hkrit tsang hpa, ru tsang hpa, kaba langai mi shi kaw du hkrum hkra wa na re lam hpe n-tsen tawn ai lam mung tsep kawp nnga nga malu ai.

Shi nga ai lawk de magaw shang wa ra na lamgaw langai mi kaw magaw shang wa na matu TAXI gawt ai wa hpe tsun ai shaloi, dai TAXI gawt ai wa gaw lam shut masu su nna kaga maga mi de magaw shang mat wa nga yang, dai kahtap htaw la hkrum ai La wa gaw “shi a nga shara makau de nan du wa nga sai re majaw, shi hpe mahtang she shawng wa sa kau sanit” nga nna tsun ai. Ndai lam hpe TAXI gawt ai wa mung grai si mani ai hku nna dai num kasha kaw ahkang hpyi ai lam hpe dai num kasha mung ‘OK’ ngu dat ai. Dai num kasha shi nan mung mai kaja ai magam bungli langai mi hpe galaw dat sai hku nna sha sawn la nga ai.

Wut shakum tsaw kaba ni hte kum shinggrup da ai ‘TV3 Academy’ makau na masha nga lawk (housing area) ni htum ai shara de du ai hte rau dai ‘passenger’ La wa gaw mawdaw chyinghka ni yawng hpe ‘locked’ galaw kau nna shingdu de mung kalang ta hkrawt rai gayin wa nna dai num kasha a du kaw n-hkyi (knife) hte madi da ai. Dai num kasha hpe baw gum da shangun nna gumhpraw $200 hte hpawn shi a hkum hta kap ai Ja rai ni yawng hpe mung raw la kau ya ai. Dai hte hte sha myit n-dik shi ai majaw, kahtap nna jahkrit shama di n-htawm ‘May Bank (Jalan Setapak)’ de woi mat wa nna, ‘Bank Account’ hta rawng ai gumhpraw ni yawng hpe mung shaw la kau ya ai. Ndai mabyin byin ai aten gaw shana de 7:30 pm grup-yin hta rai nga ai.

Rawng marawng gumhpraw ni hpe shaw la kau ngut ai hpang, dai num kasha a ‘ATM Card’ hpe TAXI gawt ai wa bai n-htang jaw ai. Dai hpang ‘Tasik Titiwangsa’ a shingdu maga de mawdaw hpe gawt dumbri mat wa nna, “kaga TAXI hpe mahtang la jawn la nna nta wa na hku di u” nga tsun nna gumhpraw $10 jaw let dai num kasha hpe mung dai kaw jahkrat kau da ma ai.

Lai wa lai sa masha ni hpe bai karum hpyi na matu dai num kasha mung tsam mari tsam mara rai shakut hkawm pru wa yang she mawdaw lam kaba (main road) de bai du wa lu ai lam rai nga ai zawn, ndai mabyin a majaw dai num kasha mung grai kajawng htap lap, kahpra, nga ai lam mung rai nga ai. Dai hpang Pyada Dap (Police Station) de sa nna ‘report’ galaw ai shaloi she dai num kasha mung, shi gaw dai shani a matu No (3) ngu na ndai zawn re ai lam ni hpe hkrum katut lai wa ai masha rai nga ai lam hpe chye la lu ai lam rai nga ai.

Ndai zawn re ai mabyin ni gaw, dai ni na anhte langai hkrai hta mung, anhte a hpunau ni, manaw manang ni hta mung, n-myit mada da ai sha byin hkrum hkra wa chye ai lam rai nga ai. Dai re ai majaw, anhte hte ni nawn ai hpunau ni yawng hpang de mung ndai shiga hpe shachyam shabra sa wa ga ngu mayu nngai rai.

“Avatar” sumla hkrung yu ai majaw masha langai si

Sai lung ana lu ai Taiwan la langai mi gaw, ya yang e grai mying gumhkawng nga ai “Avatar” sumla hkrung sa yu ai a marang e, nau myit kahpra lai mat ai majaw, bawnu sai lam di ana (stroke) byin nna si mat ai lam, shi hpe gawn lajang ai sarawun hpe lakap nna chye lu ai.

Kuo mying ai la dai gaw, ndai shata praw daw hta Taiwan a dingdung maga na Hsinchu mare kaw dai “Avatar” sumla hkrung hpe yu nga ninglen e sha, nga n-pyaw wa ai lam a majaw tsi rung de woi sa mat wa ai. Nan Men General Hospital du ai shaloi Kuo gaw, sai lung ana (hypertension) a majaw, malap taw nga ai rai nna, jep sagawn yu ai shaloi shi a bawnu hta sai htaw ai lam (brain haemorrhage) byin nga ai lam hpe mu lu ai. ‘Ana a kumla hpe yu yang, byin mai ai lam gaw dai sumla hkrung hpe yu ai lam a majaw nau myit kahpra lai mat nna byin ai lam re’ nga nna ahkyak ahkya machyi masha gawn lajang gawk (emergency room) na lithkam sarawun Peng Chin-chih AFP hpe tsun ai.

Kuo gaw dai bawnu hta sai htaw ai lam a majaw, nhtoi (11) ya na ai hpang si mat ai. Ndai lam gaw, Director James Cameron woi hkrang shapraw ai “Avatar” mying ai hpungtang sumroi (science-fiction) sumla hkrung hpe yu ai lam hte lakap nna nambat langai ngu na si hkrung si htan lam re, nga nna The China Times shilaika hta tsun da nga ai.

Sumla hkrung hte seng ai ‘Blog’ ni law law hta mung, ndai “Avatar” zawn re ai 3D sumla hkrung ni hpe yu ai lam a majaw, baw machyi ana (headache), baw sin ana (dizziness), kraw galau ana (nausea) hte myi map map ai ana (blurry eyesight) ni byin hkrum hkra ai lam lajin laroi ga (complaint) ni law law hpe mung mu lu nga ga ai rai.--The Straits Times

Ladu shalai TV yu ai lam gaw masha hpe asak kadun shagun nga ai

Shadawn sharam nnga ai sha Television (TV) hpe ladu shalai yu ai lam gaw, shinggyim masha hpe asak kadun shangun chye nga ai lam hpe, Australia mungdan hta sawk sagawn lu nga ai. Aten masat tawn nna TV hpe shadawn sharam rai yu yu re ai masha ni hte shingdaw nna yu ga nga yang, shani shagu lani mi hta aten hkying hkum (4) hta jan ai hku TV yu nna aten jahtum ai masha ni hta, jau jau asak sumdoi chye ai baw lam ni amyu myu byin chye nga ai.

Ndai zawn, TV pat (screen) kaji hpe aten galu galang yu ai lam gaw, anhte shinggyim masha ni a salum (heart) a matu mung n-kaja ai lam rai nga ai, nga nna “The Journal of the American Heart Association” hta dip shabra ai sawk sagawn laika hta mu lu nga ai.

Gabaw amyu myu a majaw jau jau si hkrung si htan byin hkrum hkra chye ai lam ni gaw - TV hpe lani mi aten hkying hkum (2) n-hpring ai hku yu yu re ai masha ni hte shingdaw yu ga nga yang - TV hpe lani mi hkying hkum (4) a lahta de yu yu re ai masha ni hta, tsalam shadang (46) grau law nga ai lam hpe, sawk sagawn ninghkring David Dunstan hpe lakap nna chye lu ai. Salum sai lam gyip ana (cardiovascular disease) byin na matu tsalam shadang (80) jat ya nga ai lam hpe mung, dai ninghkring wa matut tsun lai wa sai rai.--AFP

FIFA WORLD CUP labau kadun

Tara salang mung rai, hpaga la mung rai, re ai hta sha n-ga, lagawdin ginsup ai lam hpe mung grai sharawng shara re ai Jules Rimet (1873-1956) mying ai French la langai mi a marang e FIFA WORLD CUP ngu ai ginsup shingjawng poi kaba byin pru wa ai lam rai nga ai. Shi gaw 1924 ning hta Paris kaw galaw lai wa ai Olympic mungkan ginsup poi (Olympic Games) aten na FIFA mungbawng hpung a malawm langai mi mung rai nga ai. Dai Olympic gimsup poi hta Uruguay mungdan a lagawdin ginsup shingjawng poi awng pandang lu ai lam hpe yu mada nga let sha, mungkan mungdan ni yawng hte seng ai, lagawdin san san shingjawng ai baw ginsup poi kaba langai mi hpe gyin shalat la na matu, myit manaw (idea) lu wa ai lam rai nga ai.

Ndai zawn shi a WORLD CUP ngu ai lagawdin san san shingjawng ai baw ginsup poi myit manaw tang madun dan ai lam hpe, 1928 ning hta Amsterdam mare kaba e FIFA malawm ni jawm hkap la lai wa ai lam rai nna, de a hpang e Spain mungdan Bercelona mare kaba e bai galaw ai laksan FIFA rapdaw zuphpawng a marang e, shawng ningnan lang na WORLD CUP hpe Uruguay mungdan hku nna madu tai let galaw sa wa na matu, jawm myit hkrum dawdan lai wa sai. De a majaw, 1930 ning hta Uruguay mungdan gaw shi a mungdan shanglawt lu ai 100 ning hpring Jaw poi hte dai shawng ningnan lang na WORLD CUP ginsup shingjawng poi kaba hpe galaw masat lai wa sai lam hpe mu lu ai.

(Jules Rimet gaw French Lagawdin Munghpawm Hpung a Tingnyang Up magam lit hpe 1919-1946 laman hta gun hpai lai wa sai wa rai nga ai zawn, “the Federation Internationale de Football Association (FIFA)” ngu ai Mungdan ga daga Munghpawm Lagawdin Hpung a Tingnyang Up magam lit hpe mung 1921-1954 laman hta lit la gun hpai lai wa sai wa rai nga ai.)

FIFA WORLD CUP awng padang lu lai wa sai mungdan ni

1930 – Uruguay: Uruguay
Uruguay Vs Argentina (4-2)

1934 – Italy: Italy
Italy Vs Czechoslovakia (2-1)

1938 – France: Italy
Italy Vs Hungary (4-2)

1950 – Brazil: Uruguay
Brazil Vs Uruguay (1-2)

1954 – Switzerland: West Germany
West Germany Vs Hungary (3-2)

1958 – Sweden: Brazil
Brazil Vs Sweden (5-2)

1962 – Chile: Brazil
Brazil Vs Czechoslovakia (3-2)

1966 – England: England
England Vs West Germany (4-2)

1970 – Mexico: Brazil
Brazil Vs Italy (4-1)

1974 – West Germany: West Germany
West Germany Vs Netherlands (2-1)

1978 – Argentina: Argentina
Argentina Vs Netherlands (3-1)

1982 – Spain: Italy
Italy Vs West Germany (3-1)

1986 – Mexico: Argentina
Argentina Vs West Germany (3-2)

1990 – Italy: West Germany
West Germany Vs Argentina (1-0)

1994 – USA: Brazil
Brazil Vs Italy (3-2, Penalty)

1998 – France: France
France Vs Brazil (3-0)

2002 – Japan & South Korea: Brazil
Brazil Vs Germany (2-0)

2006 – Germany: Italy
Italy Vs France (5-3, Penalty)

Myen mung asuya magam gun ni hpe shata shabrai Ks.20,000 hpra jat ya na

Myen Asuya gaw 31 January 2010 kaw nna shi a mungshawa magam gun (civil servants) ni hpe shata shabrai (salary) Ks.20,000 hpra bai jat ya na hku re lam, lithkam salang langai hpe lakap nna chye lu ai. Ndai zawn, shata shabrai jat ya ai lam hpe hkam la lu na ni gaw, shata shabrai shata mi Ks.15,000 hpra lu ai ni kaw nna - shata shabrai shata mi Ks.80,000 hpra lu ai ni kaw du hkra rai na lam chye lu ai.

Ya yang e shata shabrai shata mi Ks.100,000 a lahta de lu nga ai ni a matu chyawm gaw, kaga alak mi jat na lam nnga ai lam hpe mung, na chye lu ai. Ndai hpe yu yang, shata shabrai jat ya ai lam gaw, gun rai manu ni laja lana rawt wa ai lam ni a majaw mayak mahkak lam ni law law hpe hkrum hkra nga nna a-put a-ngun nga nga ai, shata shabrai nem ai, asuya magam gun ni hpe myit shayu ya ai – myit shapyaw ya ai – lam rai nga ai hta sha n-ga, du wa na hkyen nga sai “2010 Ra Lata Poi” hpe mungshawa ni n-gun jaw, shang lawm madi shadaw, lawm na lam hpe myit mada yaw shada ai lam rai nga ai lam hpe mung, mu lu ai.

Ndai lam hte seng nna, tara shang n-dau shana ai lam ni nnga shi ai rai tim, mugun masha (employees) ni hku nna gaw chye da ngut chyalu rai nga sai lam hpe mung, na chye lu ga ai rai.--The Straits Times